Sual: (Kur’an herkes için inmiştir. Onun için âlime, ilim sahibi
olmaya ihtiyaç yoktur) diyenler çıkıyor. Âlim olmasa Kur’an anlaşılmaz mı?
CEVAP
Anayasa da herkes içindir; ama kanunlar, tüzükler olmadan anayasa ile
memleket idare edilebilir mi? Kanunları da ancak hukukçular anlayabilir. Hasta
olan avukata değil doktora gider. İlmin, âlimin önemi nasıl inkâr edilebilir.
Kur'an-ı kerimi herkes kolayca anlasa idi, Peygambere ihtiyaç kalmazdı. Hadis-i
şerifler, Kur'an-ı kerimin açıklaması mahiyetindedir. Hakiki âlimler de, hadis-i
şerifleri açıklamışlardır. Arapça bilen herkese âlim denmez. Hakiki âlim,
Kur'an-ı kerimi, hadis-i şerifleri açıklayan yetkili, yüksek insandır. Çok ilmi
olduğu halde, hakkı bâtıldan ayıramayan, hakiki âlim değildir. Yetmiş iki sapık
fırkanın önderleri de derin âlim idi, hakkı bâtıldan ayıramadıkları için
dalalete düşmüşlerdir.
Şu halde, âlim çok bilen değil, hakkı bâtıldan ayıran din uzmanlarıdır.
Bunlar Peygamberlerin vârisleri, vekilleridir. İctihadlarında isabet etmeseler
de yine sevap alırlar. Bunlara uyanlar da kurtulur. Dinimiz âlimleri övmektedir.
Kur’an-ı kerimde mealen buyuruluyor ki:
(Bilmiyorsanız ehl-i zikre [âlimlere] sorun!) [Nahl 43]
Demek ki bilmeyen insanlar da var ki, Allahü teâlâ, bilenlere sormamızı
emrediyor.
(Bu örnekleri ancak âlimler anlar.) [Ankebut 43]
Herkes her örnekten anlamaz. Âlimler, kıymetli insanlar ki, ancak âlimler anlar
deniyor.
(Gökleri ve yeri yaratması, dil ve renklerinizin farklı olması da Onun
[kudretini gösteren] alametlerindendir. Elbette bunda âlimler için ibretler
vardır.) [Rum 22]
Ancak âlimler ibretle bakıp, yaratılıştaki hikmetleri anlayabilir.
(Hiç bilenle bilmeyen bir olur mu?) [Zümer 9]
Şu halde bilenler [âlimler] kıymetlidir.
(Allah’tan en çok korkan ancak âlimlerdir.) [Fatır 28]
(Allah’tan en çok korkan benim) hadis-i şerifi Allah’tan korkmanın
derecesini gösteriyor. (Buhari)
(Kendilerine güven veya korku ile ilgili bir haber geldiğinde onu hemen
yayıverirler. Halbuki onu Peygambere ve aralarındaki yetkililere [âlimlere]
götürselerdi, onlardan sonuç çıkarmaya gücü yetenler, onu anlarlardı.) [Nisa
83] Âyette geçen ülül-emrin = yetkilinin âlim demek olduğu tefsirlerde yazılı.
Peygamber efendimiz de, (Ülül-emr, fıkıh âlimleridir) buyurdu. (Darimi)
Hadis-i şeriflerde de buyuruldu ki:
(Âlimin mürekkebi, şehidin kanı ile tartılır, âlimin mürekkebi, ağır gelir.)
[İ. Neccar]
(Âlimler Peygamberlerin vârisidir.) [Ebu Davud, İbni Mace, Tirmizi]
(Âlimler [hak yolu gösteren] birer rehberdir.) [İ. Neccar]
(Âlimlere uyun! Onlar, dünya ve ahiretin ışıklarıdır.) [Deylemi]
(Âlimler olmasaydı, insanlar helak olurdu.) [İ. Maverdi]
(Bilmediklerinizi salih âlimlerden sorup öğrenin!) [Taberani]
(Âlim, Allahü teâlânın güvendiği kimsedir.) [Deylemi]
(Salih âlim ile nebi arasında bir derece fark vardır. O da nebilik
makamıdır.) [R. Nasıhin]
İlim ve âlim kıymetlidir
İnsanı kötü yoldan ilim ve âlimler kurtarır. Rehber olmadan doğru yol
bulunamaz. Büyük bir Peygamber olan Hazret-i Musa, Allahü teâlâ ile konuşmak
şerefine kavuştuğu halde, Hazret-i Hızır’dan ilim öğrenmeye gelmiştir. İmam-ı
Ebu Yusuf’un çok sevdiği oğlu vefat edince, talebelerine, (Defin işini siz
yapın. Ben hocam imam-ı a’zamın dersine gidiyorum. Dersimi kaçırmayayım) dedi.
Kendisini vefatından sonra rüyada gördüler. Cennette, çok ihtişamlı büyük bir
köşkte idi. Buna nasıl kavuştuğu sorulunca, (İlim öğrenmeye ve öğretmeye olan
sevgim ile) buyurdu.
İlim ve âlim kıymetlidir. Hadis-i şeriflerde buyuruluyor ki:
(Âlime hürmet eden, bana hürmet etmiş, onu ziyaret eden beni ziyaret etmiş
olur.) [İ. Rafii]
(Âlim olmayan veya ilim öğrenmeye çalışmayan bizden değildir.) [Deylemi]
(Ya âlim, ya öğrenci, ya dinleyici veya bunları seven olun. Yoksa helak
olursunuz.) [Beyheki]
(Âlim ile oturmak, yüzüne bakmak ibadettir.) [Hakim]
(Âlim ile beraber olun, diz dize oturun. Çünkü Allahü teâlâ, yağmurla ölü
toprağı dirilttiği gibi, ölü kalbleri de ilim nuru ile diriltir.) [Taberani]
(Kıyamette Peygamberler, âlimler ve şehidler şefaat eder.) [İbni Mace]
(Cennette de âlime ihtiyaç olur. Cennet ehline "Ne arzunuz varsa isteyin"
diye sorunca, ne isteyeceklerini şaşırıp âlimlere bakarlar. Âlimler de,
"Şunu isteyin" derler.) [Deylemi]
(Âlimin âlim olmayana üstünlüğü, Peygamberin ümmetine üstünlüğü gibidir.)
[Hatib]
(Âlimin âbide üstünlüğü, dolunayın, yıldızlara olan parlaklığı gibidir.)
[Ebu Nuaym]
(Âlim, âbidden yetmiş derece üstündür. Bid’at ortaya çıkınca âlim, halkı ikaz
eder. Âbid bid’atten habersiz, ibadetle meşgul olur. Bu bakımdan da âlim,
âbidden kıymetlidir.) [Deylemi]
(Şeytanın bir âlimden korkması, cahil olan bin âbidden korkmasından daha
çoktur.) [Beyheki]
(Kıyamette âbide Cennete gir, âlime ise halka şefaat için bekle denir.)
[İ Maverdi]
(Bir âlim, bir şehirden gelip geçse, onun ayak basmasının hürmetine, oradaki
kabristandan kırk gün azap kaldırılır.) [R.Nasıhin]
İşte böyle kıymetli olan âlimin vefatı büyük kayıptır. Hadis-i şeriflerde
buyuruluyor ki:
(Allahü teâlâ, sizden ilmi almak için ilmi ile amil olan âlimleri kaldırır.
Cahiller kalır. Dinden sual edenlere, kendi akılları ile cevap verip, insanları
doğru yoldan ayırırlar.) [Buhari]
(Bir âlim ölünce, İslam’da bir gedik açılmış olur ve kıyamete kadar kapanmaz.)
[İ. Süyuti]
(Âlimin ölümüne üzülmeyen, münafıktır. Bir âlimin ölümünden daha büyük musibet
yoktur. Bir âlim ölünce, gökler ve göklerde olanlar, yetmiş gün ağlarlar.)
[R. Nasıhin]
(Âlim ölünce, denizdeki balıklar bile kıyamete kadar ona istiğfar ederler.)
[Deylemi]
(Bir âlimin ölmesi, bir şehir halkının ölümünden daha büyük ziyandır.)
[Taberani]
(Ahir zamanda, âlimler ölür, cahiller din adamı yerine geçirilir. Onlar da
bilmeden yanlış fetva verir, kendisi sapar, başkalarını da saptırır.)
[Buhari]
Büyük bir âlim vefat edince, feyz vermesi kesilmez, daha da artar. Kınından
çıkmış kılıç gibi olur. (İrşad-üt-talibin)
Âlimlere saygının önemi
Sual: Hoca hakkı, hocaya hürmetin önemi hakkında bilgi verir misiniz?
CEVAP
Saygı, ibadetten önemlidir. Mesela, ibadet etmeyen, günah işleyen kâfir
olmaz. Fakat Allahü teâlânın, emir ve yasaklarını küçümseyen, beğenmeyen,
saygısızlık yapan kâfir olur. [Tâlim-ül-müteallim]
İmam-ı Maverdi hazretleri de buyurdu ki:
(Talebe, hocasının gösterdiği yakınlığa güvenerek naz etmemelidir! Çünkü cahilin
yanında susmaya mahkum olan bir âlim, zelil ve hakir duruma düşmüş olur. Esirler
arasındaki bir cariyenin, cömertliği ile meşhur Hatim-i Tai’nin kızı olduğunu
öğrenen Peygamber efendimiz, (Bir kavim içinde aziz iken zelil olana, zengin
iken fakir düşene, âlim iken cahiller arasında kalmış olana acıyın) buyurup
kızı serbest bıraktırdı. (Edeb-üd-dünya)
Tevazunun aşırı şekline temelluk denir. Nefsini zelil etmek demektir.
Temelluk, hocaya, üstada, âlime karşı caizdir. Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
(Üstad hariç, temelluk mümin ahlakından değildir.) [İ. Maverdi]
(Âlime hürmet eden, Rabbine hürmet etmiş olur.) [İ. Maverdi]
(İlim öğrendiğiniz zata tevazu gösterin!) [Taberani]
Hazret-i Ali’nin, Bana ilimden bir harf öğretenin kölesiyim
buyurması, hocaya hürmetin önemini göstermektedir. Bir harften maksat, ilimden
bir meseledir.
İmam-ı Şafii hazretleri, bir çobanı görünce ayağa kalkar. Yanındakiler, (Bu
çobana hürmetinizin sebebi nedir?) diye sual edince, Bu zat, bana kitaplarda
bulamadığım ilimden bir meseleyi öğrettiği için, yani benim hocam olduğu için
hürmet ediyorum buyurdu.
Doğru yolu bulmamıza sebep olanlara, bize çok lüzumlu ilimleri öğretenlere,
gösterilecek hürmetin önemini idrak etmeye çalışmalıyız! (R. Nasıhin)
[Mezhep ve itikad imamlarımıza, imam-ı Gazali, Seyyid Abdülkadir-i Geylani ve
imam-ı Rabbani hazretleri gibi din büyüklerimize saygı ve hürmetin önemini
buradan da anlamalıyız.]
Sual: Bir âlimin sohbetinde bulunmak faydalı mıdır?
CEVAP
Ehl-i sünnet âliminin bulunduğu zamanlarda, sohbetinde bulunmak elbette
büyük nimet idi. Çünkü hadis-i şerifte buyuruldu ki:
(Âlimin sohbetinde bulunmak, bin rekat nafile namazdan üstündür.) [İ.
Gazali]
Âlim bulunmadığı zaman, eskiden yaşamış, Ehl-i sünnet âlimlerinin kitaplarını
okumak gerekir.
Bir âlimin kitabını okuyan, az da olsa, onunla sohbet etmiş sayılır.